Творчы слоўнік: кераміка

Супольна з моўным праектам “Пакрысе” і майстрамі ў розных галінах творчасці ALOVAK працягвае рубрыку “Творчы слоўнік”. Тут мы публікуем тэматычныя слоўнічкі прафесійных выразаў і тэрмінаў, каб творчыя людзі самых розных заняткаў маглі браць іх на ўзбраенне, ужываць у сваім маўленні ці ў допісах у сацыяльных сетках.

У новым выпуску – тэрміны керамікі і ганчарства. Дзякуем за дапамогу ў падборы прафесійных тэрмінаў керамісткам Вользе Жарнасек і Вользе Сямашка.

Кераміка: слоўнік тэрмінаў

Керамі?ст/ка – керамист/ка
Ганча?р – гончар
Ганча?рня – гончарная мастерская

Матэрыялы кераміста

Глі?на (чырво?ная, бе?лая, чо?рная, шэ?рая, каляро?вая) – глина (красная, белая, чёрная, серая, цветная)
Гліня?ная маса – глиняная масса
Каме?нная ма?са – каменная масса
Шамо?т – шамот
Фармо?вачная маса – формовочная масса
Гіпс – гипс
Даме?шак – примесь 
Валю?шка – валюшка
Камя?к – комок
Пласт – пласт
Абва?ра – раствор для обвара
Анго?б – ангоб
Палі?ва – глазурь 
Шлі?кер – шликер
Біскві?т – бисквит
Чарапо?к – черепок

Віды керамікі 

Тэрако?та – терракота
Фая?нс – фаянс
Маёліка – майолика
Парцаля?на, фарфо?р – фарфор
Паліва?ная кера?міка – глазурованная керамика
Гартава?ная кера?міка – обварная керамика
Чорнаглянцава?ная кера?міка – чёрнолощёная керамика
Чорназады?мленая кера?міка  – чёрнодымлёная керамика

Інструменты кераміста

Ганча?рны круг – гончарный круг
Му?фельная пе?чка – муфельная печка
Го?ран – горн
Ану?чка – тряпка
Грабе?ньчык – гребень
Зрэ?зка, падразанка – срезка
Кача?лка – скалка
Прако?лка – проколка
Пэ?ндзаль – кисть
Пятля? – петля
Стэк – стек
Турнэ?тка – турнетка
Шы?наль, шна?лік – нож для точения поверхности (цикля)
Гі?псавыя фо?рмы – гипсовые формы
Гіпсамадэ?льны стано?к – гипсомодельный станок
Гу?мкі для фіксава?ння гі?псавых фо?рмаў – резинки фиксации гипсовых форм

Працэс працы з глінай

Выле?жванне – вылеживание
Разміна?нне – разминание
Ручна?я ле?пка – ручная лепка
Тэ?хніка кальцаво?га нале?пу  – жгутовая техника лепки
Тэ?хніка спіра?льна-сту?жкавага нале?пу – техника спиральной лепки из жгутов
Фармо?ўка – формовка
Выця?гванне бако?ў пасу?дзіны – вытягивание стенок сосуда
Тачэ?нне вы?рабаў – точение изделий
Цэнтрава?нне – центровка
Ліццё – литьё
Акуна?нне – окунание
Вашчэ?нне – вощение
Гартава?нне – обвар
Глянцава?нне – лощение
Дымле?нне – дымление
Малачэ?нне – молочение
Мармурава?нне – мраморизация
Паліва?нне – глазурование
Размалёўка – роспись
Разьба? – резьба
Сграфі?та – сграффито
Фляндро?ўка – фляндровка
Су?шка – сушка
Раско?ліна – трещина

Абпа?л – обжиг

Уты?льны – утильный (первый обжиг)
Палі?ты – политой (второй обжиг с глазурями)
Дрывяны? – дровяной
Высокатэмперату?рны – высокотемпературный
Нізкатэмперату?рны – низкотемпературный
Каэфіцые?нт тэмперату?рнага пашырэ?ння (КТП) – коэффициент температурного расширения (КТР)

Вырабы з гліны

Вы?раб – изделие
По?суд – посуда
Ка?фля – керамическая плитка, изразец
Цэ?гла – кирпич
Дахо?ўка – черепица
Акары?на – окарина
Свісцёлка/свісту?лька – свистулька
Ца?цка – игрушка
Буке?тнік – ваза
Статуэ?тка – статуэтка

 

Посуд

Але?йніца – сосуд для подсолнечного масла
Ба?бачнік – высокая форма для выпечки с желобками на стенках
Бікла?жка – фляжка
Гарла?ч, глады?ш – кринка
Гаршчо?к/гаршо?к – горшок
Гляк – горшок с узким горлышком
Збан – кувшин с носиком и ручкой
Імбры?чак – заварник
Ке?ліх – бокал
Кілі?шак – рюмка с ножкой
Ку?бак – кружка объёмом 200-300 мл
Ку?фаль – пивная кружка
Лату?шка – форма для запекания и тушения
Макі?тра, мако?тра – горшок для растирания мака
Ма?сленіца – маслёнка
Мі?ска – миска
На?крыўка – крышка
Пасу?дзіна – сосуд
Патэ?льня – сковорода
Ро?ндаль – кастрюля
Ры?нка – трёхногая сковорода
Сальні?ца – солонка
Слой, сло?ік – пузатый горшок с крышкой
Спары?ш – сдвоенные горшки с ручкой
Спо?дак – блюдце
Тале?рка – тарелка
Філіжа?нка – маленькая чашка для кофе
Цадзі?лка, друшля?к – дуршлаг
Цу?карніца – сахарница
Ча?йнік, і?мбрык – чайник
Ча?рка – рюмка

Часткі посуду 

Бакі? – стенки
Беражо?к – каёмочка
Ве?нчык – венчик 
Ву?сце – устье
Ву?шка, ру?чка – ручка
Го?рла – горло
Дзю?бка – носик
До?нца – дно

Упрыгожанні 

Бранзале?т – браслет
Бро?шка – брошь
Завушні?цы – серьги
Кара?лі – ожерелье
Куло?н – кулон
Падве?ска – подвеск
Па?церкі – бусы, бусины
Пярсцёнак – кольцо, перстень
Чо?кер – чокер

Прыказкі і прымаўкі пра ганчароў і посуд

Гаршчок на гліну мяняць
Хто ў гліне, той не згіне
Ганчар гаршкі лепіць, а ў чарапках ежу варыць
Ганчар у чарапку есці варыць, а шавец у атопках ходзіць
Да пары збан ваду носіць, ручка абарвецца, збан паб’ецца

(c) ALOVAK